Хичээл: Журналистика в сфере культуры

Санкт-Петербургийн Сахиусан тэнгэрийн музейд Роман Шустровын олон бүтээл хадгалагдаг

Санкт-Петербургийн Сахиусан тэнгэрийн музейд Роман Шустровын олон бүтээл байдаг.
2026 оны 3-р сарын 7-нд соёлын сэтгүүлзүйн хичээлийн үеэр миний багш В.Б.Высоцкий дараагийн хичээл дээр Санкт-Петербургийн Сахиусан тэнгэрийн музейд зочилно гэж хэлсэн. Удаан хүлээсэн өдөр ирлээ. Би газрын зураг дээр Санкт-Петербургийн Сахиусан тэнгэрийн музейг хайж үзэхэд энэ нь Грибоедовын сувгийн дагуу, Римский-Корсаковын өргөн чөлөө 93 тоотод байрладаг байв. Тиймээс би Грибоедовын сувгийн эрэг дагуу хайгаад Санкт-Петербургийн Сахиусан тэнгэрийн музейг оллоо. Мариинскийн театр ойролцоо байрладаг бөгөөд “Ромео ба pЖульетта”, “Хунт нуур” зэрэг жүжгийн тасалбар 12,000-15,000 рубль байв. Энэ нь Санкт-Петербургийн Сахиусан тэнгэрийн музейгээс хамаагүй үнэтэй байв. Энэ музейд Роман Шустровын олон бүтээл байдаг бөгөөд олон хүүхэлдэйн баримал, ялангуяа Санкт-Петербургийн Сахиусан тэнгэрийг санал болгодог. Тийм ч учраас үүнийг Санкт-Петербургийн Сахиусан тэнгэр гэж нэрлэдэг байжээ.

Роман Шустровын үзэсгэлэнтэй хүүхэлдэйн баримлууд хотын орон зайд байрладаг

Санкт-Петербургийн сахиусан тэнгэрийн музейд олон хүүхэлдэйн баримлууд байсан бөгөөд заримыг нь хотын орон зайд харж болно. Жишээлбэл:

Мария Касьяненкогийн дахин боловсруулсан Гунигтай сахиусан тэнгэрийн хүрэл баримлыг Нэгдүгээр Анагаах Ухааны Хүрээлэнгийн ойролцоох Карповка далан дээр суурилуулжээ.

Ромын амьд сэрүүн байх үед Любашик хэмээх гайхалтай залуу сахиусан тэнгэр Любашинскийн цэцэрлэгт суурьшиж, Калининскийн дүүргийн оршин суугчдын дунд алдартай болжээ.

Череповец хотод Ромын загвараар Санкт-Петербургийн гар урчуудын цутгасан Хөгжмийн сахиусан тэнгэр Соляны буюу Давсны цэцэрлэгт хийл тоглож эхэлсэн.

Фонтанка дээрх Залуучуудын театрын ойролцоох Измайловскийн цэцэрлэгт хүрээлэнд байрлах хүрэл Санкт-Петербургийн сахиусан тэнгэр нь хотын танигдахуйц бэлгэдлийн нэг болжээ. Ирина Бондаренко баримлын сонирхолтой газрыг сонгосон. Санкт-Петербургийн сахиусан тэнгэрийг 2001 онд зохион бүтээжээ. Тэрээр тааран даавуугаар хийсэн хүрэм өмссөн байв. Хүзүүг нь урт ороолтоор ороосон байжээ.

Роман Шустровын “Би хүүхэлдэйчин” ном

Санкт-Петербургийн сахиусан тэнгэрийн музейд зочлоход надад Роман Шустровын “Би хүүхэлдэйчин” номыг өгсөн юм. Роман Шустровын “Би хүүхэлдэйчин” номын анхны хэвлэл 2016 онд хэвлэгдсэн. Энэ номонд түүний намтар, гэм буруугаа хүлээн зөвшөөрөх, гоёл чимэглэлийн урлагийн хамгийн алдартай хөдөлгөөнүүдийн нэг болох дизайнер хүүхэлдэйний өвөрмөц түүх багтсан болно. Роман Шустров Ленинград-Санкт-Петербургийн хүүхэлдэйний хөдөлгөөний эхлэл дээр зогсож, түүнийг урамшуулж, бататгасан. Музейн зочид энэ номыг тогтмол хүсдэг тул дахин хэвлүүлэхээр шийджээ. Зураачийн нас барсны дараа хэвлэгдсэн 2023 оны хэвлэлд нэмэлтүүд багтсан болно: өмнөх үг, гэрэл зураг, Ромын Санкт-Петербург, Череповец хотод суурилуулсан шинэ баримлуудын тайлбар.

Культурная политика

Сэтгүүл зүйн текст дэх улс төр нь засгийн газрын зохицуулалт, соёлын байгууллагуудыг дэмжих, өвийг хадгалах, урлагийн хөгжлийг хамардаг. Энд сэтгүүл зүй нь үнэт зүйлсийг дамжуулагчийн үүрэг гүйцэтгэдэг бөгөөд шүүмжлэл, тойм, дүн шинжилгээгээр олон нийтийн санаа бодлыг бүрдүүлж, текстийг соёлын үзэгдэл гэж үздэг.Сэдвийн гол талууд:

• Бодлогын үндэс: Баримт бичгүүд (жишээлбэл, Төрийн соёлын бодлогын үндэс) нь тэргүүлэх чиглэлүүдийг тодорхойлдог: орос хэлийг дэмжих, соёлын харилцаа холбоо, олон нийтийн байгууллагууд.
• Сэтгүүл зүйн чиг үүрэг: Уран бүтээлчид болон байгууллагуудын үйл ажиллагааг хамруулах, соёлын салбарын асуудал, чиг хандлагыг тодорхойлох.
• Текстийн онцлог шинж чанарууд: Соёлын талаархи сэтгүүл зүйн текстүүд нь мэдээллийн агуулгыг соёлын шинжилгээний элементүүдтэй хослуулдаг.
• Шүүмжлэгчдийн үүрэг: Засгийн газар болон нийгэмтэй харилцах – урлагийн хэлбэрүүд бодлогод хэрхэн нөлөөлж байгааг шинжлэх.
  Соёлын талаархи сэтгүүл зүйн текстийн онцлог шинж чанарууд:
• Асуудал үүсгэх: Соёлын өвийг хадгалах, музейн судалгаа эсвэл театрын жүжиглэлттэй холбоотой сэдвүүдийг тодруулах.
• Утгын шинжилгээ: Үйл явдлын энгийн тайлбараас (юу болсон бэ) тайлбар руу шилжих (энэ нь юу гэсэн үг вэ).
• Субъектив байдал ба хувь хүн: Зохиогчийн байр суурь, шүүмжлэлтэй хандлагын ач холбогдол.

Орост соёлын улс төр хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээр маш ихээр гарч ирдэг. Жишээлбэл, Оросын хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээр гарч буй Эрмитаж, Мариинскийн театрт байгаа Монголын соёл. Тухайлбал: дараах роср мэдээг онцолж болох юм.

Casta Diva дуурийн шагналын ялагчдыг зарлалаа.

2025/03/28 09:16. ЭХ СУРВАЛЖ https://portal-kultura.ru/articles/news/369866-obyavleny-laureaty-opernoy-premii-casta-diva/

“Оны шилдэг үйл явдал” ангилалд Нижний Новгородын Пушкины дуурь бүжгийн театрын “бүтээлч зоримог, үр бүтээлтэй бүтээл”-д шагнал гардуулсан (Уран сайхны удирдагч Алексей Трифонов, Ерөнхий удирдаач Дмитрий Синковский). “Пермийн Чайковскийн дуурь бүжгийн театрын “Тармуурын явц” жүжгийг “Оны шилдэг тоглолт”-оор шалгаруулсан. Надежда Павлова “Оны шилдэг дуучин”-аар, Ариунбаатар Ганбаатар “Оны шилдэг дуучин”-аар шалгарсан. “Хөөрөх” ангилалд Иван Гынгазов, “Гадаадад Оросын дуурь” ангилалд Вайнбергийн “Тэнэг” жүжгийг тоглосон. Шагналын шүүгчдийн бүрэлдэхүүнд Дмитрий Абаулин, Екатерина Бирюкова, Марина Гайкович, Ирина Муравьева, Нора Потапова, Елена Третьякова нар багтжээ.

Эрмитаж Ноен-Уулын дурсгалт газрын археологийн талаар хэлэлцэв

2024 оны 9-р сарын 28, 14:06 цагт. ЭХ СУРВАЛЖ: https://PORTAL-KULTURA.RU/ARTCLES/NEWS/365046-V-ERMITAZHE-OBSUDILI-ARKHEOLOGICHESKIY-FENOMEN-PAMYATNIKA-NOIN-ULA/

Музейн Телеграм сувгийн мэдээлснээр, Эрмитаж 9-р сарын 26, 27-нд “Ноён-Уул” Өнгөрсөн ба ирээдүйн хоорондох археологийн үзэгдэл” олон улсын эрдэм шинжилгээний бага хурлыг зохион байгуулсан. Энэ жил шинжлэх ухааны нийгэмлэг Монголын хойд хэсэгт орших Ноён-Уул уулсын археологийн цогцолборын судалгаа эхэлсний 100 жилийн ойг тэмдэглэж байна. Эрмитажид “Археологи: Өнгөрсөн ба ирээдүйн хооронд” үзэсгэлэнгийн нээлт энэ арга хэмжээтэй давхцаж, цуврал видео бичлэг, боловсролын хөтөлбөрүүдтэй давхцаж байна. Энэхүү өргөн хүрээтэй төсөл нь энэхүү өвөрмөц дурсгалт газартай холбоотой олон асуудлаарх олон улсын эрдэм шинжилгээний бага хурлаар өндөрлөсөн. Тус хуралд Санкт-Петербург, Москва, Казань, Свияжск, Красноярск, Ростов-на-Дону, Казахстан, Монгол, Хятад зэрэг орны судлаачид оролцов. “Археологийн үзэгдэл: Өнгөрсөн ба ирээдүйн хооронд” үзэсгэлэн Эрмитажид 9-р сарын 29 хүртэл нээлттэй байна.

Жужаны үед хамаарах Хүйс толгойн бичээс

Булган аймгийн Могод сумын Хүйс толгой хэмээх газраас 1967 онд үл мэдэгдэх бичээс бүхий гурван хөшөө олсон.

1972 онд Шинжлэх ухааны академийн Түүхийн хүрээлэнгийн эрдэм шинжилгээний ажилтан үүнийг эртний Брахми бичиг болохыг тогтоожээ.

2014 онд Германы Д.Мауэ нарын дөрвөн улсын эрдэмтэд брахми үсгээр монгол хэлний авиаг тэмдэглэсэн бичээсийг бүрэн тайлж уншсан байна.

Хүйс толгойн бичээс нь ОХУ-ын Эрмитаж дахь Чингисийн чулууны бичгээс 600 орчим жилийн өмнө Жужаны үед хамаарч байгаа юм.

Энэ хөшөөнд Монголын эртний төрт улс Жужаны Анахуэй хааны нэр байдаг. Монгол Брахми бичиг бүхий энэ дурсгалыг 2019-09-05-ны өдөр Төрийн ордонд залсан байдаг.

Түрэгийн хаант улсын үеийн Руни бичиг

Түрэгийн хаант улсын залгамжлагч Могилян, түүний дүү Культегин нарын гэрэлт хөшөө Монгол улсын нутаг дэвсгэрээс олдсон байдаг. Энэ нь монголын нутаг дэвсгэрт турэгүүд амьдарч байсныг нотолдог юм.

Уг гэрэлт хөшөөний бичээсийг тайлагдашгүй буюу Руни хэмээн нэрлэсэн байдаг юм. Эртний Түрэгийн Руни бичиг бүхий хөшөө дурсгалыг судлах ажлыг анх 1889 онд эхлүүлсэн байна.

Георт Фон Габельнец Куль-Тегины гэрэлт хөшөөний бичээсийг, Габриел Деверна Билгэ хааны гэрэлт хөшөөний бичээсийг харьцуулан судалжээ.

1893-11-25-ны өдөр Копингагений их сургуулийн профессор, хэл шинжээч Томсен Вильгельм Людвиг Руни бичгийг тайлж уншин, цагаан толгой боловсруулжээ.

Харин 1893-12-15-ны өдөр Дани улсын эзэн хааны эрдэм шинжилгээний хуралд оролцсон хүмүүс Руни бичиг 38 үсэгтэй болохыг тогтоосон байгаа юм.

Уйгурын хаант улсын үеийн Согд бичиг

Эртний Уйгурын хаант улс шашин, соёлын талаар Согд улстай илүү харилцаатай байсан гэж эрдэмтэд үздэг.

Уйгурууд Согдтой холбоотой байсан бас нэг баримт бол Уйгуржин монгол бичиг Согд бичгээс гаралтай юм.

Чингис хааны бичгийн түшмэл Тата-Тунга Арамей хэлнээс гаралтай Согд бичгээс Уйгаржин монгол бичгийг зохиосон байдаг.

Согд бичиг нь 17 гийгүүлэгчтэй болон үүний ихэнх нь эхлэл, дунд, төгсгөл зэргээр олон төрөл байдаг аж.

Уг хэл, бичиг, үсэг нь өнөөдөр мөхсөн хэлний төрөлд багтаж байна. Харин мөхөхөөс нь өмнө Тата-Тунга Уйгаржин монгол бичиг зохиож амжсан байдаг.

Киданы үеийн Их, Бага бичиг

Кидан гүрний анхны хаан Амбагян 920 онд их бичиг үндэслэсэн бол, түүний дүү 925 онд бага бичиг үндэслэжээ.

Их бичиг 1000 тэмдэгтэй байсан бол, бага бичиг 378 үсэгтэй байжээ.

Гэвч Кидан гүрнийг Зүрчидийн Алтан улс, Хятадын Сүн улс мөхөөж, бичиг үсгийг нь дуурайн хэрэглэх болжээ.

Ийнхүү киданчуудын хэрэглэж байсан их, бага гэсэн хоёр төрлийн бичиг үсгээс ханз үүссэн гэж түүхчид үздэг.

Кидан гэрэлт хөшөө 2010 оны наймдугаар сард монголын нутгаас олдож, 7 мөр бүхий кидан бичээс бүхий гэрэлт хөшөөг Монголын Үндэсний Түүхийн Музейд аваачсан байна.

Их Монгол улсын үеийн Уйгуржин бичиг

Чингисийн байгуулсан Их Монгол улсын үед уйгуржин монгол бичиг хэрэглэж байсныг нотлох баримт бол Чингисийн хадны бичээс юм.

Чингис хаан Хорезмыг байлдан эзлээд буцах замдаа Хасарын хүү Есүнгэ 335 алд газар харвасан дурсгалд зориулж босгосон гэрэлт хөшөө гэж үздэг.

Боржин чулуун дээр 21 үгийг 5 мөрөөр уйгуржин монгол бичгээр сийлжээ. Үүнийг XIX зуунд Байгаль далайн орчмоос олсон бөгөөд 1224-1225 оны үеийнх гэж үздэг байна.

Үүниг 1829 онд ОХУ-ын Санкт-Петербургийн Шинжлэх ухааны академийн Азийн музейд тавьсан бол, 1936 оноос Эрмитажын музейд дэлгэжээ.

ОХУ-ын Санкт-Петербург хотын Эрмитажын музей XIII зууны үеийн Чингисийн хадны бичгийн хуулбарыг манай улсад өгч, одоо Чингисийн музейд тавьсан юм.

Юань гүрний үеийн Дөрвөлжин бичиг

Хубилай хааны зарлигаар Төвдийн Пагва лам 1269 онд дөрвөлжин бичиг зохиожээ.

Дөрвөлжин бичиг нь хэлбэр дүрсийн хувьд Төвд бичиг, зурлага бичлэгийн хувьд Монгол бичигт тулгуурласан 44 үсэгтэй цагаан толгой ажээ.

Юань гүрэн мөхтөл монголчууд дөрвөлжин бичгийг албан ёсны бичгээр хэрэглэж байсан байна.

Ер нь уг бичгийг 1368 он хүртэл хэрэглэсэн ч, дөрвөлжин бичгээр бичихэд төвөгтэй байсан учраас төдийлөн дэлгэрээгүй гэж үздэг байна.

Аюуш Гүүшийн зохиосон Али-Гали үсэг

Аюуш Гүүшийн 1587 онд зохиосон монгол бичгийн галиг үсгийг Али-Гали гэж нэрлэдэг. Али нь эгшиг, Гали нь гийгүүлэгч гэсэн санскрит үг ажээ.

Аюуш Гүүш санскрит хэлний 16 эгшиг, 34 гийгүүлэгч, төвд хэлний 4 эгшиг, 30 гийгүүлэгч үсгийг монгол бичгээр бичих галиг зохиосон байгаа юм.

Энэ үед уйгуржин монгол бичгийг эгшиг, гийгүүлэгчийг ялгаж, галигийн тогтолцоо бий болж, уг бичиг үсэг улам боловсронгуй болсон байна.

Ер нь уйгуржин монгол бичгийн түүхэн хөгжлийг гурван үе шатанд хуваан авч үздэг байна. 

Уйгуржин монгол бичгийг сонгодог болгоход Аюуш Гүүшийн зохиосон Али-Гали үсэг буюу Галигийн тогтолцоо ихээхэн нөлөө үзүүлсэн юм.

Ойрадын үеийн Тод бичиг

Хожим ойрадууд өөрийн бичиг үсэгтэй болсон бөгөөд үүнийг Тод бичиг хэмээн нэрлэдэг. Тод бичиг харахад уйгаржин бичиг мэт боловч, уншихад ойрад аялгатай байдаг.

Тод бичгийг 1648 онд Ойрадын Зая Бандид Намхайжамц зохиосон байна. Ойрадуудыг бичиг үсгээр нэгтгэх зорилгоор Тод бичгийг зохиожээ.

Тод бичиг зохиосон цагаас хойш ойрадууд албан ёсны бичиг, үсгээ болгон хэрэглэж иржээ.

Тод бичгийг монгол улс дахь ойрадууд 1920 он хүртэл, орос дахь халимагууд 1924 он хүртэл хэрэглэсэн бол, хятад дахь ойрадууд одоо болтол хэрэглэдэг байна.

Тод бичиг 26 үсэгтэй. Уг бичгээр бичиж үлдээсэн ном, судар Монгол, Орос, Хятад, Герман, Унгар, Дани, Франц зэрэг улсын номын сангийн архивт байдаг аж.

Төрийн далбаанд мөнхөрсөн Соёмбо үсэг

Соёмбо үсгийг өндөр гэгээн Занабазар 1686 онд эртний Энэтхэгийн бичигт тулгуурлан зохиосон байна.

Соёмбо цагаан толгой 90 үсэгтэй бөгөөд хэвтээ, босоо аль аль чиглэлд бичиж болдог онцлогтой.

Энэ бичиг тухайн цаг үедээ тусгаар тогтнол бэлгэдэж байсан учир гадныханы хавчлага, шахалтад их өртөж төдийлөн дэлгэрээгүй байна. Мөн зурлага ихтэй, хэрэглэхэд төвөгтэй учраас уг бичгээр тэмдэглэн үлдээсэн дурсгал цөөн.

XX-р зууны эхээр монголчууд тусгаар тогтнолоо тунхаглан зарласны дараа соёмбо бичгээр төрийн тамга, тэмдэгийн бичээсийг бичиж байжээ.

Мөн Соёмбо үсгийг тусгаар тогтнолын бэлэг тэмдэг болгон туг, далбаа зэрэгт дүрслэн иржээ. Үүний нэг тод жишээ нь, Соёмбо цагаан толгойн эхний А үсэг төрийн далбаанд мөнхрөн үлдсэн явдал юм.

Бурядуудын Вагиндра үсэг /1905 он

Бурядын лам Агваандорж 1905 онд Уйгаржин монгол бичиг болон тод үсэгт тулгуурлан Вагиндра үсэг зохиосон байна.

Бурядад оросын бичиг, үсгийн нөлөө шингэсэн тул өөрсдийн хэл, яриа, аялгадаа тааруулж Вагиндра үсэг зохион хэрэглэж байжээ.

Харахад уйгаржин монгол бичиг мэт боловч, уншихад буряд аялгатай байдаг гэж ойлгож болох юм.

Вагиндра үсгээр 1905-1910 оны хооронд Санкт-Петербург хотноо чулуун бараар хэд хэдэн ном хэвлэн гаргасан баримт байдаг байна.

Уйгаржин монгол бичгээс Крилл үсэгт шилжив

Кирилл нь Грек үгнээс гаралтай бөгөөд IX зуунд амьдарч байсан Кирилл, Мефодий стандартчилсан аж.

Харин үүнийг монголчилж, цагаан толгой зохиосон хүн бол Цэндийн Дамдинсүрэн юм.

1946 онд манай улсын боловсролын салбарт өөрчлөлт гарч, бүх нийтээрээ кирилл үсэгт шилжсэн байх юм.

Монголд хэрэглэж буй цагаан толгой нь ө, ү, ъ үсгээр илүү байдаг.