Хичээл: Деонтология журналистики

Даалгавар 1. Сэтгүүл зүйн аз жаргалын давхрага” сэдвээр эссэ-хэлэлцүүлэг бичих. Санал болгож буй чиглэлүүд:

Аз жаргал гэдэг бол таныг ойлгож байгаа үе юм (зорилтот үзэгчид, ажил олгогчид, хамт ажиллагсад гэх мэт).

Аз жаргал гэдэг бол таныг сайн цалинжуулж байгаа үе юм (бид сэтгүүлчийн цалин, төлбөр болон бусад тааламжтай урамшууллаас хэр зэрэг хамааралтай болохыг харуулж байна).

Аз жаргал гэдэг бол таныг хүндэлж байгаа үе юм (бид тодорхой зохиогчийн байр суурийг бий болгох хэрэгцээг эргэцүүлэн бодож, дараа нь хүндэтгэл болгон хувиргаж болно).

Аз жаргал гэдэг бол таныг бишрүүлж байгаа үе юм (алдар нэр, алдар нэр, үнэлгээ гэх мэт).

Аз жаргал гэдэг бол таныг хөнөөж байгаа үе юм (эрсдэл, аюулыг эрэлхийлэх, өдөөн хатгах гэх мэт).

Аз жаргал гэдэг бол таныг хориглож байгаа үе юм (сэтгүүл зүйн хувьд ангиллын шинж чанар, уян хатан бус байдал, үнэнч байдал, шударга байдал гэх мэт).

Аз жаргал гэдэг бол тоглож байхдаа ажиллаж байгаа үе юм (үүрэггүй мэдээллийг үйлдвэрлэх, түгээхээс таашаал авах). зугаа цэнгэл, кликбэйт, инфотайнмент гэх мэт)

Та гайхсан үедээ.

Тэд ихийг мэддэг үедээ.

Тэмдэглэл: Эссе нь 3 А4 хуудас, 14 фонтын хэмжээтэй, 1.5 мөрийн зайтай. Хэрэв санал болгож буй сэдвүүдийн аль нь ч зохиогчийн зорилгод нийцэхгүй бол зохиогч сэдвийн гол санааг бие даан томъёолж болно. Утгын хэд хэдэн давхаргыг хослуулах боломжтой боловч хамгийн тохиромжтой нь 2-3 мөрөөс илүүгүй бодлуудыг ашиглах хэрэгтэй.

Эссег практик хичээлийн үеэр тархины шуурганы аргыг ашиглан хэлэлцдэг.

Даалгавар 1: Сэтгүүлзүйн аз жаргалын давхарга

Сэтгүүлзүйн аз жаргалын давхарга миний бодлоор

Сэтгүүлзүйн аз жаргалын давхарга сэдвээр эссe бичих даалгавар авлаа. Энэ сэдвийг хэдэн талаас нь тунгааж бодлоо. Сэтгүүлзүйн болон сэтгүүлчийн аз жаргал гэж чухам юу бол. Ихэнх хүмүүс сэтгүүлчид тeлевизээр гарч, эфирээр олонд танигдаж, нэр алдарт хүрч, аз жаргалтай амьдардаг мэтээр төсөөлдөг. Энэ бол уншигч, сонсогч, үзэгчдийн бодол байх. Харин миний бодол бол өөр. Мэдээж мэргэжил бүхэн амаргүй. Хүнд бэрхийг нь тоочоод байвал тоочиж дуусамгүй. Тэгвэл сэтгүүлч яавал мэргэжлээсээ илүү аз жаргалыг мэдэрч болох вэ. Хүн бүр харилцан адилгүй. Харин миний тухайд дуртай зүйлээ хийх нь илүү аз жаргалтай мэт санагддаг. Тухайлбал, улстөр, эдийн засаг, гадаад харилцаа, түүх, газарзүй, аялал, урлаг, соёлын мэдээлэл илүү сонирхолтой санагддаг бөгөөд түүнийгээ судлах явцад асар ихийг мэдэж авч, олон нийттэй хуваалцдаг нэг талаас буяны ажилтан мэт. Би жишээ нь аливаа мэдээллийг аль болох сөрөг талаас нь бус, эeрэг талаас нь харж бичих дуртай. Үнэн, бодитой, найдвартай, баталгаатай эeрэг мэдээллээс эерэг харилцаа үүсч, үүнээс өөрийгөө ч, өрөөлийг хэрэгцээт мэдээллээр хангаж, ажил амьдралд нь тус дөхөм болж, аз жаргалд хөтөлдөг болов уу хэмээн тунгаадаг. Товчхондоо сэтгүүлзүйн болон сэтгүүлчийн аз жаргал миний бодлоор бүгдэд хэрэгцээтэй эeрэг сайхан мэдээллээс, эeрэг сайхан хандлага төрж, нийгмийг болон нийтийг сайхан сайхан аз жаргал руу хөтөлдөг юм болов уу. Аливаа хүн ажтл төрөл нь бүьэмжтэй, амар амгалан байхдаа л хамгаас илүү аз жаргалтай байдаг шүү дээ.

Сэтгүүлзүйн аз жаргалын давхарга монгол судлаачдынхаар

Сэтгүүлчийн аз жаргалын давхарга” гэдэг нь сэтгүүл зүйн ёс зүй (деонтология) болон мэргэжлийн сэтгэл ханамж, нийгмийн үүрэг хариуцлагын огтлолцол дээр үүсдэг, сэтгүүлч хүний мэргэжлээрээ бахархах, сэтгэл зүйн амгалан байдлыг илэрхийлсэн ойлголт юм. Энэхүү ойлголтын үндсэн давхаргууд нь дараах байдлаар бүрдэж болдог байна.

Ёс зүйн давхарга: Сэтгүүлч үнэн зөв, хараат бус мэдээлэл түгээж, нийгмийн өмнө хүлээсэн үүргээ нэр төртэй биелүүлж байгаадаа сэтгэл ханамж авах. Энэ нь мэргэжлийн нэр хүндээ хамгаалах, шударга байх зарчим юм.

Үнэнийг илчлэх давхарга: Нийгэмд шударга бус зүйлийг илчилж, хүмүүст тусалж, үнэнийг дуугарч чадсандаа авах сэтгэлийн кайф.

Мэргэжлийн бүтээлч байдлын давхарга: Өөрийн бичсэн нийтлэл, бэлтгэсэн нэвтрүүлэг нь олон нийтэд эерэгээр нөлөөлөх, нийгмийн сэтгэлгээг өөрчлөх чадалтай болохыг мэдрэх.

Сэтгэл зүйн амгалан байдал: Ажлын ачаалал, стрессээс үл хамааран мэргэжлээ хайрлах, сэтгэл хангалуун байх.

Ерөнхийдөө, сэтгүүлчийн аз жаргал нь зөвхөн санхүүгийн ашиг бус, харин нийгмийн үнэ цэнийг бүтээж буй үйл явц дахь утга учир дээр тогтдог. Аз жаргалын тухай судалгаагаар хүн урт хугацаанд эрүүл, сэтгэл амгалан, амьдралдаа сэтгэл хангалуун байхыг аз жаргал гэж үздэг бөгөөд сэтгүүлчийн хувьд энэ нь мэргэжлийн эрх чөлөө болон ёс зүйтэй шууд холбоотой юм гэж Монгол судлаачид тодорхойлжээ.

Сэтгүүлзүйн аз жаргалын давхарга орос судлаачдынхаар

Горизонты журналистского счастья — это философское и профессиональное понятие, объединяющее любовь к профессии, возможность менять мир к лучшему и постоянное личностное развитие. В современной интерпретации, особенно в условиях быстро меняющегося медиарынка, эти горизонты включают в себя несколько ключевых составляющих:

• Расширение границ существования: Журналистика позволяет человеку выйти за рамки обыденности, познавать новое и делиться этим с аудиторией, превращая профессию в образ жизни.
• Социальная значимость: Ощущение счастья часто приходит от возможности быть полезным, помогать людям и влиять на решение социальных проблем.
• Творческая свобода и новые технологии: Современные журналисты находят счастье в освоении новых форматов, таких как подкасты, лонгриды, работа с искусственным интеллектом, что позволяет рассказывать истории более креативно и междисциплинарно.
• Профессиональная верность: Для многих счастье заключается в преданности делу, профессионализме, когда журналист становится «цепным псом демократии», защищая интересы общества. 
• Постоянное обучение: Участие в профильных фестивалях, конкурсах (например, «Новые горизонты») и образовательных проектах позволяет молодым специалистам формировать медиаграмотность и развивать цифровые навыки.

Журналистское счастье — это не статичное состояние, а процесс постоянного поиска истины, профессионального роста и удовлетворения от выполненного долга.

Чем отличаются этика, кодекс, деонтология журналистики

Отсюда я так поняла что, деонтология журналистики похоже этика и кодекс журналистики. Но этика, кодекс, деонтология журналистики чем отличаются? Эти понятия часто используются как синонимы, описывая правила поведения журналиста, но между ними есть смысловые различия:

• Этика – это почему (ценности),
• Деонтология – это что (обязанности)
• Кодекс – Это где (документ).

1. Этика журналистики (Философия)

Это общая система моральных принципов, ценностей и представлений о том, что такое «хорошо» и «плохо» в журналистской деятельности.

• О чем: Честность, объективность, уважение к частной жизни, недопустимость плагиата.
• Суть: Внутренний компас журналиста, его моральная оценка своих действий.

2. Деонтология журналистики (Учение о долге)

Это раздел профессиональной этики, который фокусируется на обязанностях журналиста перед обществом, законом и профессией (от греч. deon — должный). 

• О чем: Журналист должен проверить факты, должен соблюдать баланс мнений, должен не раскрывать источники, если обещал анонимность.
• Суть: Четкие правила поведения, направленные на выполнение профессионального долга и минимизацию вреда. 

3. Кодекс (этический/профессиональный) (Фиксация)

Это документ, свод правил, принятый журналистским сообществом, редакцией или союзом (например, Кодекс этики российского журналиста).

• О чем: Зафиксированные пункты, регламентирующие действия в конкретных ситуациях.
• Суть: Инструмент саморегулирования, описывающий стандарты поведения, одобренные обществом.

Даалгавар 2. Шоу ба жинхэнэ байдлын хоорондох сэтгүүл зүй” сэдвээр өргөтгөсөн тайлбар бичнэ үү.

Сергей Кургинян: Москвагийн Улсын Их Сургуулийн Телевизийн Дээд Сургуулийн мастер анги:

Леонид Парфенов: “Хатуу тэмдэгтэй” кино “Төгсгөл”:
https://www.youtube.com/watch?v=BMLdc89clvY&ab_channel=skylancer4441
Даалгавар: “Сэтгүүлзүйн хувьд тодорхойгүй ангилал болох эрх чөлөө” сэдвээр өргөтгөсөн тайлбар бичих.

Даалгавар 3. Платоны Государство-г уншиж 100 асуултаас хариулна. Жишээ нь 100 асуулт дараах байдалтай байх бололтой.

Платоны “Бүгд Найрамдах Улс” харилцан ярианы “Сэтгүүлзүйн деонтологи” сэдвээр семинарын жишээ асуултууд:

1. Зүгээр л муу хүмүүс болон дайснууддаа хор хөнөөл учруулах уу, эсвэл эсрэгээрээ хор хөнөөл учруулахгүй байх уу? Хариулт нь хор хөнөөл учруулахгүй байх явдал юм (морьд хорлогдож, үүний үр дүнд тэд сайжрахын оронд мууддаг; нохой нохойн нэр төрөө алддаг, тэр ч байтугай хүмүүст).
2. Төр, нийгэм, гэр бүл эсвэл хүмүүсийн бүлэгт шударга ёс яагаад шударга бус байдлаас дээр вэ? Хариулт: Учир нь шударга бус байдал нь зөрчилдөөн, үзэн ядалт, иргэний хэрүүл маргаан үүсгэдэг бол шударга ёс нь санал нэгтэй байдал, нөхөрлөлийг бий болгодог.
3. Шударга бус байх нь хувь хүний ​​​​хувьд яагаад муу вэ? Хариулт: Шударга бус байдал нь хүнийг идэвхгүй болгодог, учир нь хүн өөртэйгөө зөрчилдөж, зөрчилддөг.
4. Сократын хэлснээр төр яагаад үүсдэг вэ? Хариулт: Энэ нь бидний хүн бүр өөрийгөө хангаж чадахгүй ч олон хэрэгцээтэй хэвээр байх үед үүсдэг. Үүний тулд хүмүүс бие биедээ туслахын тулд нэгдэх хэрэгтэй. Тиймээс төрийг бидний хэрэгцээ бий болгодог.
5. Залуу хүмүүст ямар тодорхой домог ярьж болохгүй вэ? Хариулт нь: ялангуяа шударга бус түүхүүдийг дэлгэрэнгүй өгүүлдэг домог. Жишээ нь Кронос Ураныг тайрч өшөөгөө авч, дараа нь Зевсээс бусад өөрийн хүүхдүүдийг залгисан тухай домог юм. Ерөнхийдөө бурхад бурхадтай дайтаж байна гэсэн санаа. Бурхан үргэлж сайн байдаг бөгөөд түүний тод дүр төрхийг сүйтгэдэг зүйл нь яруу найрагчдын муу төсөөлөл юм.
6. Сократын хэлснээр, Грекийн аль агуу яруу найрагч бурхдын талаарх бүтээлдээ тэднийг бузар муугаар дүрслэн алдаа гаргадаг байсан бэ? Хариулт нь: Гомер, мөн Гесиод.
7. Бурхан бол хамгийн сайн төлөв байдалд байгаа оршихуй гэсэн Сократын онолыг бид хэрхэн тайлбарлах вэ? Хариулт нь: энэ нь бурхан өөрийн бурханлаг хэлбэрээсээ хазайж, гэнэт муудаж чадахгүй гэсэн үг юм. Тиймээс Хомер хүмүүсийг хуурч, хэрэлдэж, атаархаж гэх мэт бурхдыг дүрслэхдээ буруу байсан. Ийм байдлаар тэд бурханлаг нэр төрөөсөө хазайсан… гэх мэт байх бололтой.